Hoogsensitiviteit; wat is het en wat zijn de misverstanden?
Dit is de week van de hoogsensitiviteit; een initiatief dat ik een heel warm hart toedraag. Niet alleen omdat ik zelf hoogsensitief ben, maar vooral omdat het nog relatief onbekend is. Ik kwam er zelf ook pas op latere leeftijd achter. Daardoor vielen eindelijk een hoop puzzelstukjes op hun plek. Ik vond mezelf ineens een stuk minder ‘vreemd’. Over hoogsensitiviteit bestaan, door onbekendheid, helaas nog veel misverstanden. Terwijl 1 op de 5 mensen hoogsensitief is. Door deze onbekendheid worstelen helaas nog veel kinderen én volwassenen met deze prachtige eigenschap. Vaak wordt bijvoorbeeld gedacht dat hoogsensitiviteit vooral gaat over overgevoelig zijn voor prikkels en overprikkeling. Dat is echter niet de essentie van deze kwaliteit.
Wat is hoogsensitiviteit wél?
Als het niet gaat om prikkelgevoeligheid, wat is hoogsensitiviteit (hooggevoeligheid) dan wel? De kern waar het bij hoogsensitiviteit om gaat is dat hoogsensitieve personen (HSP) in staat zijn om informatie op een diepgaande manier te verwerken. HSP doorlopen razendsnel meerdere processen in de hersenen bij informatieverwerking. De hersenen en het zenuwstelsel van HSP zijn daadwerkelijk anders bedraad dan die van een gemiddeld sensitief persoon, zo komt uit wetenschappelijk onderzoek naar voren. Hoogsensitiviteit is een aangeboren eigenschap waarbij subtiele informatie uit de omgeving uitgebreider wordt waargenomen en diepgaander wordt verwerkt. Daarbij wordt ook een sterkere, innerlijke reactie op prikkels ervaren*.
Sterke voelsprieten
Kortom, de drie elementen die de kern van hoogsensitiviteit vormen, zijn het waarnemen van informatie uit de omgeving, het diepgaand verwerken ervan en een intense impact ervaren. HSP nemen meer subtiliteiten uit de omgeving waar. Bijvoorbeeld kleine veranderingen in sfeer, subtiele groepsdynamiek of non-verbale communicatie, geluiden, geuren of sfeer op een locatie. Details die anderen missen en signalen die voor veel mensen onder de radar blijven.
Anders bedraad; doorgronden en afwegen
Die informatie wordt vervolgens diepgaand verwerkt, om een zo compleet mogelijk beeld van de situatie te vormen. Daarbij worden verschillende stukjes informatie met elkaar verbonden. Voors en tegens worden afgewogen. Dynamieken tussen personen onderling worden meegenomen en andere subtiele signalen. Onderzoek laat zien dat HSP meer hersenactiviteit vertonen in gebieden die betrokken zijn bij aandacht, empathie, betekenisgeving en integratie van informatie. Pas na diepgaande verwerking van informatie ontstaat een reactie.
Empathisch vermogen en zorg
Een hoogsensitief brein probeert dus eerst een indruk te krijgen van het grotere geheel en de betekenis ervan, voordat er een beslissing wordt genomen of tot actie wordt over gegaan. Daarom worden HSP wel eens als afwachtend bestempeld. Of niet actiegericht genoeg. HSP kijken in hun besluit ook nog naar de beste reactie voor de situatie en voor de mensen die betrokken zijn. Deze zorg voor de ander komt voort uit een sterk ontwikkeld empathisch vermogen. Een van de kenmerken van hoogsensitiviteit.
Intens doorvoelen en beleven
Vervolgens is de innerlijke impact van alle informatie, die diepgaand wordt verwerkt, ook groter. Juist doordat er meer informatie binnenkomt én meer informatie wordt verwerkt. Details worden meegenomen, geanalyseerd en doorvoelt. Gebeurtenissen worden zo intenser beleefd. Emoties dieper ervaren. De mooie en fijne emoties, maar ook stress, conflicten en negatieve gebeurtenissen komen daardoor vaak harder binnen. Als gevolg van deze innerlijke processen kan, bij onvoldoende rust, overprikkeling ontstaan. Overprikkeling kan dus een gevolg zijn van deze intense wijze van informatieverwerking en is geen kenmerk van hoogsensitiviteit zelf.
Grotere verbanden zien
Door wetenschappelijk, internationaal onderzoek naar hoogsensitiviteit (internationaal bekend als Sensory Processing Sensitivity (SPS)) is steeds helderder geworden wat het werkelijk is en wat het betekent voor HSP (ook kinderen) met deze kwaliteit in hun dagelijks leven. Doordat HSP anders met informatieverwerking omgaan, beschikken ze ook over andere capaciteiten dan een gemiddeld sensitief persoon. HSP hebben:
• een grotere opmerkzaamheid voor nuances;
• een sterkere koppeling van nieuwe informatie aan eerdere ervaringen;
• meer reflectie vóór besluitvorming;
• een verhoogd vermogen om patronen en verbanden te herkennen.
Deze capaciteiten zorgen ervoor dat HSP beschikken over een aantal specifieke talenten. Zo zijn HSP in staat situaties goed te doorgronden en te doorzien en nemen ze tijd voor weloverwogen besluiten. Door het observatievermogen in combinatie met een sterke intuïtie, het oog voor detail én voor grotere verbanden zijn HSP bijvoorbeeld ook goed in staat om risico’s te overzien en te anticiperen op toekomstige situaties. Naast deze eigenschappen beschikken HSP bijvoorbeeld over meer kwaliteiten op het vlak van zorgzaamheid, creativiteit, zelfreflectie en verantwoordelijkheidsgevoel.
*In Nederland is sociaalwetenschappelijk onderzoeker Esther Bergsma een van de experts op het vlak van hoogsensitiviteit. De informatie in dit artikel is gebaseerd op haar boek Het Hoogsensitieve Brein. In haar werk Het Hoogsensitieve Brein verbindt zij bevindingen uit de psychologie, neurowetenschappen en gedragswetenschappen. Bergsma stelt dat hoogsensitiviteit echt wat anders is dan ADHD, autismespectrumstoornissen, borderline en chronisch vermoeidheidssyndroom. Hoewel er overeenkomsten kunnen bestaan, bijvoorbeeld op het gebied van prikkelgevoeligheid, verschillen de onderliggende mechanismen en diagnostische criteria wezenlijk.
Bronnen voor dit artikel:
Het boek Het Hoogsensitieve Brein van Esther Bergsma
website: www.hoogsensitief.nl
website: www.prikkelsbijtenniet.nl van Saskia Klaaysen